Hesaplama Metodolojisi

KazaRehber, trafik kazası sonrası talep edilebilecek tazminat kalemlerini Karayolları Trafik Kanunu (KTK), Trafik Sigortası Genel Şartları (Ek-1, Ek-2, Ek-3) ve Türk Borçlar Kanunu (TBK) hükümlerine dayanarak hesaplar. Bu bölüm, her kalemin dayandığı formülü, girdilerini ve sınırlamalarını belgeler.

Ortak çıktı formatı

Her hesaplama modülü aynı temel şekli döner (src/hesaplamalar/tipler.ts):

interface HesapSonucu {
  toplam: number;
  kalemler: Array<{ ad: string; tutar: number; aciklama?: string }>;
  uyari?: string;
}

API yanıtına route katmanı ayrıca parametre_versiyonu ekler (aşağıya bakın). Tüm parasal tutarlar yuvarla() ile en yakın tam sayıya yuvarlanır (Math.round) — kuruş tutulmaz.

İki modül bu şekli genişletir/değiştirir:

Maluliyet — TL değil, oran (%) döner; ayrıca yogunluk ve etiket alanları vardır.
Kusur Oranı — parasal kalem üretmez; kusurMin/kusurMax/ortaNokta + etiket döner ve diğer kalemlerin kusur_orani girdisini besler.

Parametreler DB’den gelir

Formüllerdeki tüm sabitler ve katsayı tabloları (barem sınırları, çarpanlar, yüzdeler) kod içine gömülü DEĞİLDİR — hesaplama_parametreleri tablosunda saklanır ve parametre_versiyonu alanıyla sürümlenir. Hesaplama modüllerinin kendisi saf fonksiyondur: girdi + parametre nesnesi alır, DB’ye dokunmaz. Parametreleri route katmanı okur (parametreler.ts → parametreleriGetir) ve fonksiyona geçirir. Bu sayede mevzuat/tarife değişikliklerinde kod değil yalnızca DB satırı güncellenir.

Asgari ücret, dönemler halinde (donemBaslangic tarihli) tutulur — her dönem için agiDahilNet (AGİ dahil net), agiHaricNet (AGİ hariç net) ve brut değerleri ayrı ayrı saklanır. Hesap tarihine veya kaza tarihine göre ilgili dönem seçilir (guncelAsgariUcret / modül içi donemBul).

Kusur indirimi mantığı

Kalemlerin çoğunda kusur indirimi şu şekilde uygulanır:

kusurIndirimi = yuvarla(brutTutar × kusurOrani / 100)
toplam = max(0, brutTutar − kusurIndirimi)

Ancak “kusurOrani” her kalemde aynı tarafın kusuru DEĞİLDİR — dikkat edilmesi gereken istisnalar:

Kalem	Kusur kimin?
Değer kaybı, kazanç kaybı, kalıcı iş gücü kaybı, tedavi ve bakım, manevi tazminat	Başvuranın kusuru (indirim)
Destekten yoksun kalma	Vefat edenin kusuru (indirim)
Araç mahrumiyeti	Karşı tarafın kusuru — tam kusurlu (kusur=0) taraf talep edemez
Maluliyet	Kusur uygulanmaz (yalnızca oran)
Kusur oranı (modülün kendisi)	Parasal kalem üretmez, diğerlerini besler

Aktüeryal temel: TRH-2010

Kalıcı iş gücü kaybı, destekten yoksun kalma ve tedavi-bakım (bakıcı gideri) kalemleri TRH-2010 yaşam tablosuna (Ek-7, %1,65 iskonto oranı tabloya gömülü) dayanır. Bu tablo komütasyon değerleri (Dx, Nx) üzerinden tam hayat ve dönemsel anüiteler üretir. Ayrıntı için Aktüeryal Temel sayfasına bakın.

Hesaplama kalemleri

Değer Kaybı — Ek-1
Kazanç Kaybı (Geçici İş Göremezlik) — Ek-2 M.1/2
Kalıcı İş Gücü Kaybı (Sürekli Sakatlık) — Ek-2
Destekten Yoksun Kalma — Ek-3
Tedavi ve Bakım Gideri — Ek-2 M.8
Maluliyet (Balthazard) — oran (%) üretir
Kusur Oranı — KTK 84, aralık üretir
Araç Mahrumiyeti — TBK 50-52
Manevi Tazminat — TBK 56
Aktüeryal Temel (TRH-2010) — ortak anüite altyapısı

Kaynak: backend/api/src/hesaplamalar/tipler.ts, backend/api/src/hesaplamalar/parametreler.ts