Destekten Yoksun Kalma

Kazada vefat eden kişinin desteğinden yoksun kalan eş, çocuk ve ebeveynlere ödenecek tazminatın aktüeryal hesaplamasıdır.

Yasal Dayanak

Trafik Sigortası Genel Şartları Ek-3 (Destekten Yoksun Kalma) + TRH-2010.

Girdiler

Girdi	Açıklama
kazaTarihi	Vefat tarihi
olen	dogumTarihi, cinsiyet, calismaDurumu, aylikNetGelir, medeniDurum
hakSahipleri[]	Her hak sahibi için `{ tip: ‘es'
kusurOrani	Vefat edenin kusuru (%)

Hak sahibi tipine göre ek alanlar: çocukta ogrenciMi, bakimaMuhtacMi; eşte yenidenEvlendiMi, evlenmeTarihi, velayetindekiCocukSayisi; ebeveynde calisiyorMu.

Formül / Adımlar

Pay yapısı (dönem bazlı, M.6/1)

Toplam gelirin destek payı ham ağırlıklarla bölüşülür: eş 2, çocuk 1, ebeveyn 1. Payların oranı statik değildir — zaman içinde hak sahiplerinin destekten çıkması (çocuğun büyümesi, eşin yeniden evlenmesi, ebeveynin vefatı) payda yeniden hesaplanmasını gerektirir. Sistem her zaman dilimi için o anda “destekte olan” üyeleri bulup payı yeniden dağıtır. Tek ebeveyn kalırsa payı büyütülür (tekEbeveynKalirsa).

Destek süresinin üst sınırı

destekSonuT = beklenenÖmür(ölenin vefat yaşındaki TRH tablosu) − (hesap tarihi − vefat) / yıl

Yani destek, ölenin vefat anındaki beklenen kalan yaşam süresi kadar sürer.

Hak sahibi bazlı desteklik süresi (çıkış zamanı)

Hak sahibi	Desteklik sonu
Çocuk, bakıma muhtaç değil	18 yaş (öğrenciyse 25 yaş)
Çocuk, bakıma muhtaç	Kendi TRH tablosuna göre ömür boyu
Eş, yeniden evlendi	Evlenme tarihine kadar (işlemişte); işleyecekte destek yok
Eş / anne / baba, diğer	Kendi beklenen yaşam süresi (TRH)

İşleyecek dönem (M.8/2, dilim dilim)

Zaman ekseni, her hak sahibinin giriş/çıkış anlarına ve ölenin aktiflik bitişine göre dilimlere bölünür. Her dilimde:

gelir(t) = t < ölenin aktiflik bitişi ? donem.agiDahilNet × gelirOrani × 12 : donem.agiHaricNet × 12
her hak sahibi için: dilim tutarı = gelir(t) × payOranı(t) × dilimAnuitesi(kendi yaşı, t1, t2)

Her hak sahibi kendi cinsiyetine göre TRH tablosu ve kendi yaşına göre anüite ile iskontolanır.

Bekar destek şahsı varsayımı (M.6/2): Ölen bekarsa, TÜİK ortalama evlenme yaşında bir sanal eş ve ardından 2 ve 4 yıl arayla iki sanal çocuk varsayılır. Bunlar pay yapısına girerek paydayı büyütürler (gerçek hak sahiplerinin payını küçültürler) ama kendileri tazminat almazlar.

Dul eşe yeniden evlenme olasılığı indirimi (M.9/1): Yeniden evlenmemiş dul eşin işleyecek dönem payı, yaşına göre baremli bir evlenme olasılığı yüzdesiyle çarpılarak azaltılır; velayetindeki her çocuk için bu olasılık puan bazında düşürülür (evlenme ihtimali azalır).

İşlemiş dönem (M.8/1, ay ay, iskontosuz)

Vefat tarihinden hesap tarihine kadar ay ay ilerlenir, ölenin o aydaki aktif/pasif durumuna göre aylık gelir belirlenir ve payOranı(t) ile hak sahiplerine dağıtılır. Eş yeniden evlendiyse evlenme tarihinden sonrası için pay hesaplanmaz.

Yetiştirme gideri düşümü (M.9/2)

Vefat eden 18 yaşından küçükse, çalışan her hayatta ebeveyn için yıllık gelirin %5’i × kalan çocukluk yılı kadar bir gider, toplam tazminattan düşülür (ebeveynin çocuğu yetiştirme yükünün karşılığı — çocuğun kendisi artık destek sağlamayacağından).

Kusur ve toplam (M.10)

brut = Σ(hak sahibi payları) − yetiştirmeGideri
kusurIndirimi = yuvarla(brut × kusurOrani / 100)
net = max(0, brut − kusurIndirimi)     [negatifse 0]

Askerlik tenzili bu modülde uygulanmaz (M.9/3) — bu, kalıcı iş gücü kaybından farkıdır.

Örnek

Vefat eden 40 yaşında erkek, çalışıyor, eş (35, kadın) ve 1 çocuk (10 yaş) hak sahibi. Pay yapısı: eş 2, çocuk 1 → toplam pay 3. Çocuk 18 yaşına gelene kadar (8 yıl) pay 1/3, eş her zaman payının bir kısmını alır; 8. yıldan sonra çocuk desteklikten çıkınca pay yeniden hesaplanır ve eşin payı yükselir (kalan tek hak sahibi payı/toplam pay). Kusur %30 ise net tutar brüt toplamın %70’idir.

Sınırlamalar / Uyarı

Kesin tutar aktüerya raporuyla belirlenir; bu bir ön hesaplamadır.

Kaynak: backend/api/src/hesaplamalar/destekten-yoksun-kalma.ts